چگونه افت تحصیلی را جبران کنیم؟

ممکنه شما هم در دوران تحصیلی‌تون با شرایطی مواجه شده باشین که از خودتون بپرسین: خب حالا چطور می‌تونم از پس افت تحصیلی بربیام و نمره‌هایی که خوب نشده رو جبران کنم؟

افت تحصیلی یعنی دانش‌آموزی که نسبت به سال‌های گذشته، نمرات پایین‌تر و عملکرد ضعیف‌تری داره. این افت ممکنه انقدر شدید باشه که حتی مجبور بشه امتحانات شهریور ماه رو شرکت کنه یا اون پایه رو دوباره بخونه.

ممکنه در طول دوران تحصیل، یک یا چند بار با این وضعیت رو به‌ رو بشین، یا شاید اصلا تجربه‌اش نکنین. معمولا وقتی یک دانش‌آموز دچار افت تحصیلی میشه، نمرات امتحانیش پایین‌تر از حد معمول میاد و به دنبال روش های جبران افت تحصیلیه.

اگه شما هم جزو افرادی هستین که دچار افت درسی شدین و دیگه نمی‌تونین نمرات خوبی رو به دست بیارین، اصلا جای نگرانی نیست. همیشه راه‌هایی برای جبران و بهتر شدن وضعیت تحصیلی وجود داره؛ از بهبود نمرات و ترمیم معدل گرفته تا بالا بردن معدل و حتی تغییر روش‌های درس خوندن. در این مقاله می‌خوایم ببینیم چگونه افت تحصیلی را جبران کنیم و دوباره به مسیر موفقیت برگردیم؛ پس با ما همراه باشین.

اگه درگیر روزمرگی‌هاتون هستین و فرصت نمی‌کنین این مقاله رو به طور کامل بخونین، پادکست زیر رو گوش کنین و همراه رادیو پادکست پرش باشین. 🎧🔊📚

بررسی علت افت تحصیلی

دلایل افت تحصیلی برای هر کسی فرق داره و ممکنه هر دانش‌آموزی با توجه به شرایطی که داره، به یک دلیل دچار این مشکل بشه. کلی دلیل مختلف وجود داره که می‌تونه مربوط به خودِ فرد باشه یا شرایط بیرونی و خانواده؛ برای مثال، شاید از محیط زندگی باشه یا از وضعیت اجتماعی و مدرسه. خیلی وقت‌ها ترکیبی از این عوامل دست به دست هم میدن و باعث بروز این مشکل میشن. حالا در ادامه این مقاله می‌خوایم مهم‌ترین دلایل رایج افت تحصیلی رو توضیح بدیم که بتونین به راحتی دلیل این افت رو پیدا کنین و به دنبال بهترین راه حل باشین.

عوامل فردی و درونی

برای این که بتونیم ریشه‌های افت تحصیلی رو بهتر بشناسیم، لازمه اول از خود فرد و عوامل درونی شروع کنیم. یعنی باید ببینیم در درون خود دانش‌آموز چه مسائلی وجود داره که ممکنه باعث کاهش عملکرد تحصیلیش شده باشه.

روش مطالعاتی نادرست

یکی از دلایل مهم افت تحصیلی اینه که برنامه‌ای برای مطالعه نداشته باشین یا بلد نباشین بهترین روش درس خواندن چیه و حتی ندونین کِی و کجا باید درس بخونین. این که بدونین چه شرایطی برای مطالعه مناسبه، واقعا جزو ضروریات موفقیت در درس خوندنه.

حتی اگه ساعت‌های زیادی درس بخونین یا بهترین استادها و کتاب‌های تست رو هم داشته باشین، اما ندونین که چطوری و چه زمانی باید درس بخونین، احتمال این که شکست بخورین خیلی زیاده. پس بهتره اول یاد بگیرین که چطور برنامه‌ریزی کرده و محیط مناسبی برای مطالعه انتخاب کنین تا نتیجه بهتری بگیرین.

نداشتن اعتماد به نفس

وقتی یک دانش‌آموز اعتماد به نفس نداشته باشه، نمی‌تونه نقاط قوت خودش رو ببینه یا به توانایی‌هاش باور داشته باشه. از اون طرف، نمی‌تونه ضعف‌هایی که داره رو به درستی تشخیص بده و به دنبال راه حلی برای برطرف کردنشون باشه. همین باعث میشه کم‌ کم انگیزه‌ش رو از دست بده و برای بهتر شدن تلاشی نکنه و وقتی تلاشی هم در کار نباشه، طبیعتا وضعیت درسی هم روز به روز بدتر میشه و افت تحصیلی اتفاق میفته.

ضعف جسمانی

اگه یک دانش‌آموز مشکل بینایی یا شنوایی داشته باشه، یا حتی یک مشکل جسمی که درست بررسی و پیگیری نشه، ممکنه از این نظر تحت فشار قرار بگیره و نتونه مثل بقیه تمرکز یا عملکرد خوبی داشته باشه. این موضوع کم‌ کم باعث میشه احساس ضعف کنه، اعتماد به نفسش پایین بیاد و دیگه انرژی و انگیزه‌ای برای درس خوندن نداشته باشه.
خیلی اوقات این مشکلات به چشم نمیاد یا جدی گرفته نمیشن، ولی تاثیرشون روی روحیه و پیشرفت درسی خیلی زیاده. رسیدگی به این مسائل می‌تونه جلوی خیلی از افت‌ها رو بگیره.

نداشتن انگیزه

بی‌علاقه شدن به درس خوندن یکی از اصلی‌ترین دلایل بی‌انگیزگی و در نهایت افت تحصیلیه. وقتی انگیزه‌ای نباشه، ادامه دادن کار سخت میشه و خیلی وقت‌ها این بی‌انگیزگی در ترس از شکست، تنبلی، افسردگی یا نداشتن هدف و برنامه‌ریزی درست ریشه داره.

نداشتن هدف

یکی دیگه از دلایل افت تحصیلی، نداشتن هدف مشخص برای آینده‌ست. خیلی از دانش‌آموزها ممکنه نمرات خوبی بگیرن و حتی به درس خوندن علاقه داشته باشن، ولی وقتی ندونن قراره با این درس خوندن به کجا برسن یا چه آینده‌ای براشون ساخته میشه، کم‌کم بی‌انگیزه میشن.
وقتی هدفی نباشه، انگیزه هم از بین میره و درس خوندن براشون بی‌معنی میشه. به مرور زمان این بی‌هدفی باعث میشه نسبت به درس دلسرد بشن و افت تحصیلی کم‌ کم خودش رو نشون بده.

نداشتن سلامت روان

اگه یک دانش‌آموز دچار اختلالات روانی مثل اضطراب اجتماعی، مشکلات هویتی یا افسردگی باشه، فقط درس و مدرسه‌اش تحت تاثیر قرار نمی‌گیره؛ حتی ممکنه کل زندگی شخصی و آینده کاریش هم با بحران‌های جدی رو به رو بشه.
اینطوری برای درس خوندن تمرکز نداره، حافظه‌ش ضعیف میشه، اعتماد به نفسش پایین میاد و انگیزه‌ای برای یادگیری باقی نمی‌مونه. در این شرایط حتی ساده‌ترین درس‌ها هم سخت و طاقت‌فرسا میشن.

ناتوانی در مدیریت زمان

دانش‌آموزانی که کارهاشون رو می‌ذارن برای لحظه آخر، یعنی همون‌هایی که همیشه درس خوندن و انجام تکالیف رو عقب می‌ندازن، معمولا در انجام درست و کامل تکالیف به مشکل می‌خورن. این باعث میشه کارهاشون همیشه ناقص باشه و نتونن مطالب درسی‌شون رو درست یاد بگیرن.

وقتی این عادت عقب انداختن ادامه پیدا کنه، در زمان امتحان هم با مشکلات جدی روبه‌رو میشن؛ چون مرور و درس خوندن رو می‌ذارن برای شب امتحان یا حتی در دقیقه 90، که دیگه فرصتی برای یادگیری درست باقی نمی‌مونه. نتیجه‌ش هم معمولا گرفتن نمره‌های پایین و افت تحصیلیه.
این مدل درس خوندن بیشتر از این که کمک کنه، استرس میاره و باعث میشه کیفیت یادگیری به شدت پایین بیاد.

خلق و خو

آدم‌ها مثل هم نیستن و هر کدوم خلق و خوی متفاوتی دارن. بعضی‌ها تحمل کمتری دارن و راحت‌تر تحت فشار قرار می‌گیرن. خیلی‌ها هم نسبت به تغییرات انعطاف کم‌تری دارن و وقتی با مشکلات رو به رو میشن، ممکنه دیر بتونن باهاشون کنار بیان یا حتی اصلا نتونن مشکلات رو هضم کنن. این موضوع می‌تونه باعث بشه که فرد توی درس‌هاش عقب بیفته و افت تحصیلی رو تجربه کنه.

نداشتن استقلال

دانش‌آموزانی که از اول مسیر تحصیلی یاد نگیرن که کارها و تکالیفشون رو بدون کمک والدین انجام بدن، بعدا احتمال افت تحصیلی‌شون بیشتر میشه. خیلی مهمه که خودشون یاد بگیرن چطوری تکالیفشون رو انجام بدن، برای امتحان آماده بشن و کتاب‌هاشون رو مرتب کنن.
وقتی بتونن به خودشون متکی باشن، این کمک می‌کنه در سال‌های بعدی هم بهتر برنامه‌ریزی کنن و مسئولیت‌پذیرتر باشن. این استقلال در درس خوندن باعث میشه که اعتماد به نفسشون هم بیشتر بشه و بتونن بهتر با چالش‌های تحصیلی کنار بیان.
پس بهتره از همون اول بچه‌ها تشویق بشن که خودشون تلاش کنن و یاد بگیرن که چطور باید بدون کمک دیگران پیش برن.

حواس‌پرتی با فضای مجازی

فضای مجازی برای خیلی‌ها یک سرگرمی وسط روزمرگی‌هاشونه و وقت‌گذرونی خوبی به حساب میاد. اما گاهی این سرگرمی از حدش می‌گذره و تبدیل میشه به چیزی که وقت و انرژی دانش‌آموز رو می‌گیره. وقتی دانش‌آموزان خیلی درگیر فضای مجازی بشن، ممکنه تمرکز و زمان کافی برای درس خوندن نداشته باشن و همین باعث افت تحصیلی‌شون بشه.

بررسی عوامل محیطی و بیرونی

بعد از این که عوامل درونی و فردی رو خوب بررسی کردیم، حالا نوبت میرسه به عوامل محیطی و بیرونی که می‌تونن باعث افت تحصیلی بشن. اینجا شرایط اطراف دانش‌آموز مثل خانواده، مدرسه و محیط زندگی نقش مهمی دارن و باید بهشون توجه ویژه‌ای بهشون داشته باشین تا بتونین ریشه مشکل رو پیدا کنین.

اختلافات خانوادگی

اختلافات خانوادگی مثل دعوا و بحث بین والدین، طلاق، یا مشکلات با ناپدری و نامادری و شرایط نامناسب خونه، خیلی وقت‌ها باعث میشه دانش‌آموز از درس و فضای خانه دور بشه. وقتی توی خونه آرامش نباشه، تمرکز و انگیزه برای درس خوندن خیلی پایین میاد و همین باعث افت تحصیلی میشه.

روش تربیتی نامناسب در خانواده

روش تربیتی پدر و مادر همیشه یک عامل کلیدی و مهمه. به عنوان مثال، بعضی‌ها زیادی سختگیرن، بعضی‌ها هم زیادی سهل‌گیر. همین تفاوت می‌تونه روی مسیر تحصیلی دانش‌آموزان تاثیر زیادی داشته باشه. والدینی که همیشه فرزندشون رو سرزنش می‌کنن، با بقیه مقایسه‌ش می‌کنن، تنبیه بدنی در نظر می‌گیرن، یا اصلا کنترل و نظارتی روی کارهاش ندارن، نمی‌تونن کمکی به پیشرفت تحصیلیش بکنن و در نهایت باعث افت نمراتش میشن.

نوع نگاه خانواده به تحصیل

نگاه خانواده‌ها نسبت به تحصیل بچه‌هاشون با هم فرق داره؛ این که والدین چقدر پشت فرزندشون باشن و در مسیر تحصیل و پیشرفت حمایتش کنن. هر چقدر که خانواده برای تحصیل ارزش قائل بشن، دانش‌آموز می‌تونه با انگیزه بیشتری درس بخونه و دچار افت تحصیلی نشه.

شرایط اقتصادی نامناسب

وقتی وضعیت اقتصادی خانواده به هم می‌ریزه و کسب‌ و کار کساد میشه، ذهن دانش‌آموز هم معمولا از درس و پیشرفت دور میشه و بیشتر به فکر این میفته که زودتر وارد بازار کار بشه تا بتونه این شرایط رو تغییر بده. این مسئله می‌تونه باعث بشه از مسیر تحصیلیش منحرف بشه و نتونه اونطور که باید پیشرفت کنه و دچار افت تحصیلی بشه.

نقش معلمان و اساتید

اگه معلم‌ها و مربی‌ها در مدرسه با دانش‌آموز رفتار مناسبی نداشته باشن، یا بلد نباشن که چطوری باید باهاشون ارتباط درستی برقرار کنن و برخوردشون خشن یا خیلی سختگیرانه باشه، می‌تونه باعث بشه که دانش‌آموز انگیزه‌ش رو از دست بده و دچار افت تحصیلی بشه. علاوه بر این، تحقیر دانش‌آموز در مدرسه می‌تونه اون رو از درس خوندن دل‌زده کنه.

روابط با هم‌‎سن و سالان

داشتن دوست و رابطه خوب با بچه‌های مدرسه به خصوص در دوران نوجوانی خیلی مهمه. روابط سالم و صمیمی می‌تونن انگیزه بدن که ادامه بدین و بهتر درس بخونین، اما برعکسش، روابط ناسالم ممکنه باعث بشه که از درس و تحصیل فاصله بگیرین و دچار افت تحصیلی بشین.

مشکلات آموزشی

نظام آموزشی، نقش خیلی مهمی در افزایش علاقه یا بی‌انگیزه کردن دانش‌آموز داره. وقتی از روش‌های جدید و جذاب برای درس خوندن استفاده بشه، می‌تونه راه موفقیت رو برای دانش‌آموز راحت‌تر کنه. اما اگه روش‌ها خشک و خیلی سختگیرانه باشه، ممکنه باعث افت تحصیلی بشه.
برای این که این مشکل به وجود نیاد، استفاده از تدریس خصوصی پرش خیلی موثره و می‌تونه انگیزه دانش‌آموز رو بیشتر کنه و تاثیر فوق‌العاده‌ای روی پیشرفت تحصیلیش داشته باشه.

تکنیک های مقابله با افت تحصیلی

افت تحصیلی و راه‌های مقابله با اون یکی از مهم‌ترین موضوعاتیه که بلد بودنش برای ادامه راه تحصیلی خیلی اهمیت داره. افت تحصیلی مشکلی نیست که بتونین سریع درستش کنین و معمولا زمان و تلاش زیادی می‌خواد تا جبران بشه.
اما اصلا نگران نباشین، با زمان‌بندی درست و برنامه‌ریزی حساب‌ شده، میشه اون رو جبران کرد.
در ادامه چند تا راهکار آوردیم که اگه شما هم به این مشکل برخوردین، می‌تونه کمکتون کنه مسیرتون رو دوباره پیدا کنین و با انگیزه بیشتری ادامه بدین.

مطالعه صحیح

یک مسئله‌ای که بعضی از دانش‌آموزان در زمان مطالعه فکر می‌کنن درسته، اینه که باید بدون وقفه و مداوم درس بخونن. ولی واقعیت اینه که ساعت‌ها بی‌وقفه درس خوندن، نه تنها شما رو خسته‌تر می‌کنه، بلکه تمرکزتون رو هم از بین می‌بره. علاوه بر این، حالت مطالعه هم اهمیت زیادی داره. بهترین حالت برای مطالعه اینه که نشسته باشین، نه خوابیده یا در حال حرکت و راه رفتن.
اگه احساس خستگی شدید داشتین، حتما چند دقیقه‌ای استراحت کنین و اگه لازم بود بخوابین تا بازدهی بیشتری در زمان درس خوندن داشته باشین.

تقویت تمرکز

توانایی حفظ تمرکز، یکی از مهم‌ترین مسائلیه که می‌تونه مستقیم در مسیر پیشرفت شما تاثیر بذاره. خیلی چیزها هستن که موقع خوندن توی خونه یا هر جای دیگه ممکنه تمرکزتون رو به هم بزنن؛ مثلا موبایل، تبلت، بازی یا تلویزیون که با حواس‌پرتی باعث میشن ذهن‌تون از درس دور بشه. پس باید سعی کنین در زمان درس خوندن، از این وسایل دور باشین.

ایجاد تنوع در آموزش

ایجاد تنوع یعنی این که فقط به آموزش‌های کلاس و مدرسه بسنده نکنین. والدین می‌تونن کمک کنن که ذهن فرزندشون محدود به یک سری دروس خاص نباشه. فقط تمرکز کردن روی درس‌هایی مثل ریاضی و فیزیک ممکنه خیلی خسته‌کننده باشه و باعث بشه دل‌زدگی نسبت به درس به وجود بیاد. ولی اگه در کنار مطالعه به رشد مهارت‌ها و علاقه هم توجه داشته باشین، مثل ورزش، گرافیک یا عکاسی، این کمک می‌کنه که کلی پیشرفت کنین و انگیزه‌تون بیشتر بشه.

هدف گذاری برای آینده

وقتی آدم هدف نداشته باشه، مسیرش رو خیلی راحت گم می‌کنه. وقتی هدف نداشته باشین، انگیزه‌تون برای درس خوندن و تلاش کردن کم میشه و از مسیر پیشرفت دور میشین. پس وقتی یک دانش‌آموز هدف‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت داشته باشه و بر اساسشون برنامه‌ریزی کنه، احتمال افت تحصیلی خیلی کمتر میشه و بهتر می‌تونه مسیرش رو ادامه بده.

افزایش اعتماد به نفس

اعتماد به نفس یک ویژگی خیلی مهمه که نه فقط در زمان تحصیل، بلکه در زندگی و پیشرفت کاری هم تاثیر زیادی داره. دانش‌آموزانی که اعتماد به نفس ندارن، معمولا تلاشی نمی‌کنن که وضعیت درسی‌شون بهتر بشه و همین باعث میشه اعتماد به نفس پایینی داشته باشن. پس میشه گفت که اعتماد به نفس مثل یک چرخه عمل می‌کنه؛ هر چی بیشتر باشه، انگیزه و پیشرفت هم بیشتر میشه.

حفظ روحیه و مثبت‌اندیشی

تشویق به اندازه و درست می‌تونه تاثیر زیادی در افزایش روحیه و پیشرفت دانش‌آموز داشته باشه. البته نباید زیاده‌روی کرد، همین که یک تشویق کوچیک باعث بشه حالش خوب بشه و دلگرم بشه کافیه. اینطوری انگیزه و علاقه‌ش به درس خوندن بیشتر میشه و بهتر می‌تونه پیشرفت کنه.

مدیریت زمان

مدیریت زمان یک مهارته که اگه دانش‌آموز یادش بگیره، می‌تونه هم درس‌هاش رو بخونه و هم به کارهای دیگه‌ش برسه. اینطوری یک تعادلی توی زندگیش به وجود میاد، استرسش به حداقل میرسه و راه رسیدن به اهدافش براش هموارتر میشه.

جمع‌بندی

همونطور که گفتیم، افت تحصیلی موضوعیه که دلایل مختلفی داره؛ هم دلایل درونی هستن که خود دانش‌آموز باید روشون کار کنه و هم دلایل بیرونی که بیشتر به خانواده و مدرسه مربوط میشه. اما مسئله مهم اینه که این دو بخش باید کنار هم باشن و هر کدوم به وظیفه‌شون عمل کنن. دانش‌آموز با تلاش و پشتکار خودش و والدین و معلم‌ها با حمایت و ایجاد محیط مناسب می‌تونن مسیر پیشرفت رو هموار کنن.

پس افت تحصیلی یک مسئله فردی نیست که فقط به خود دانش‌آموز مربوط باشه، بلکه نیاز به همکاری و همراهی اطرافیان داره تا این مشکل برطرف بشه و دانش‌آموز بتونه به مسیر موفقیت برگرده.
در نهایت، با آگاهی از دلایل به وجود اومدن این مشکل و راه های جبران افت تحصیلی، میشه به موفقیت رو به دست آورد.